210 9313910-6944 197379
Kόλαση είναι οι Άλλοι- Jean Paul Sartre
others

Εμείς και οι άλλοι. Aπό την πρώτη στιγμή που γεννιόμαστε είμαστε σε διαρκή συμβίωση και αλληλεξάρτηση μαζί τους. Ένας υποκειμενικός εαυτός που αναπτύσσεται με τη συντροφιά άλλων υποκειμενικών εαυτών, πολύ όμοιος αλλά και εντελώς διαφορετικός.

 

Ήδη από την ηλικία των 4 ετών, οι άνθρωποι είμαστε ικανοί να σκεφτόμαστε για τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις των άλλων, ακόμη και όταν αυτές οι πεποιθήσεις είναι εσφαλμένες ή διαφέρουν από τις δικές μας.

 

Μια από τις βασικότερες διαφορές ανάμεσα στον άνθρωπο και τα άλλα είδη, είναι ότι το είδος μας έχει αναπτύξει εκείνους τους κοινωνικο-γνωστικούς μηχανισμούς που του επιτρέπουν μια οξυμμένη ευαισθησία  ως προς τη σκέψη των άλλων ανθρώπων. Από εξελικτική άποψη, η ικανότητα αυτή «να σκεφτόμαστε τι σκέφτονται οι άλλοι», βοήθησε και βοηθάει τους ανθρώπους να μοιράζονται τον εσωτερικό τους κόσμο και έτσι να δημιουργούν δεσμούς βαθιάς οικειότητας, γεγονός που ήταν και παραμένει σημαντικό για την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.  Υπάρχει όμως και η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος και αυτήν ακριβώς μας ωθεί να εξετάσουμε η υπαρξιακή αλληγορία του Satre (Γάλλος υπαρξιστής φιλόσοφος και θεατρικός συγγραφέας του 20ού αι.) : τους ‘λεπτούς’ εκείνους τρόπους με τους οποίους οι άλλοι άνθρωποι, απλά με το να υπάρχουν, μπορούν να μας προκαλούν έντονο ψυχικό στρες και οδύνη.

 

Δεδομένου ότι η «κόλαση είναι η άλλοι», τι μπορεί να εννοεί ο Satre με αυτή τη φράση;

 

Η επιρροή που οι ‘άλλοι άνθρωποι έχουν στη ζωή μας συνδέεται άρρηκτα με  τη βαθύτερη ανάγκη και επιθυμία μας για αυτοπραγμάτωση. Πολύ συχνά, και συνήθως με σημαντικό κόστος, η αυτοπραγμάτωσή μας εξαρτάται από την έγκριση (ή αυτό που νομίζουμε ότι είναι έγκριση) των άλλων. Οι πράξεις και οι συμπεριφορές μας επομένως, είναι συχνά μια αντανάκλαση εκείνων που πιστεύουμε ότι οι άλλοι άνθρωποι- κυρίως οι σημαντικοί Άλλοι- προσδοκούν από εμάς. Αυτό προεκτείνεται και στη δική μας επιθυμία και ανάγκη να ελέγξουμε το πεπρωμένο μας και να βρούμε τα πράγματα (χρήματα, status κ.α) που πιστεύουμε ότι θα μας εξασφαλίσουν αυτόν τον έλεγχο- αυτή την επικύρωση στα μάτια των άλλων.

 

Στο θεατρικό έργο του Sartre “ Χωρίς έξοδο”, παρακολουθούμε τρεις χαρακτήρες οι οποίοι έχουν μόλις καταδικαστεί στην κόλαση. Άγνωστοι ο ένας στον άλλο, οι τρεις αυτοί άνθρωποι φτάνουν στην κόλαση, ένα δωμάτιο ξενοδοχείου, και ανακαλύπτουν  ότι η μοίρα τους είναι να περάσουν την αιωνιότητα μαζί σ’ αυτό το μικρό δωμάτιο. Γρήγορα συνειδητοποιούν ότι η κόλαση δεν είναι βασανιστήρια με πυρωμένα σίδερα όπως φαντάζονταν, ότι το βασανιστήριο είναι «οι άλλοι» και η διαπίστωση ότι δεν υπάρχει διαφυγή. Στο δωμάτιο δεν υπάρχουν καθρέφτες ή παράθυρα, ο ύπνος δεν επιτρέπεται και το φως είναι πάντα αναμμένο. Τα βλέφαρα των χαρακτήρων είναι παράλυτα χωρίς να τους επιτρέπουν καν να ανοιγοκλείσουν τα μάτια τους που είναι πάντα ανοιχτά, γεγονός που τους κάνει με τρόμο να διαπιστώσουν ότι υπόκεινται στην διαρκή παρατήρηση του εαυτού τους από τους άλλους.

 

Πώς γίνεται η  κόλαση να «είναι οι άλλοι»;

 

Όπως έχει εξηγήσει ο Satre, « όταν σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας, όταν προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, χρησιμοποιούμε τη γνώση που οι άλλοι  έχουν και τα ό,σα πιστεύουμε ότι οι άλλοι σκέφτονται για μας». Με άλλα λόγια, εάν δεν παίρνουμε την αναγνώριση που θα θέλαμε ή αν οι προσωπικές μας επιδιώξεις και τα όνειρά μας δεν επιβεβαιώνονται από την έγκριση των άλλων, συχνά νιώθουμε ότι η ύπαρξή μας έχει λιγότερο νόημα ή ότι δεν αξίζουμε αρκετά. Σύμφωνα με μια τέτοια οπτική, η συμβίωσή μας με τους άλλους μπορεί να είναι ο παράδεισος ή ή κόλαση ανάλογα με το πώς τους αντιλαμβανόμαστε και το κατά πόσο διαμορφώνουν την πραγματικότητά μας.

 

Το παράδοξο είναι ότι την ίδια στιγμή που οι άλλοι γίνονται ένας καθρέφτης μέσα στον οποίο αντικατοπτριζόμαστε, η επίγνωση και μόνο αυτών των άλλων μυαλών γύρω μας έρχεται σε σύγκρουση με την επίγνωση ότι ο εαυτός δεν μπορεί ποτέ να κατανοηθεί από τους άλλους στην ολότητά του  γιατί δεν μπορεί ποτέ να βιωθεί από οποιονδήποτε άλλο, γεγονός που προξενεί μια έντονη υπαρξιακή μοναξιά, ένα είδος μοναξιάς που αντίθετα με άλλα είδη εντείνεται από την παρουσία των άλλων.

 

Αυτό μας φέρνει συχνά σε μια παράδοξη κατάσταση, όπου μπορεί να νιώθουμε καταδικασμένοι στην κόλαση που «είναι οι άλλοι» , με την αίσθηση του εαυτού μας να εξαρτάται από το αδιάκοπο βλέμμα τους επάνω μας και την ίδια στιγμή καταδικασμένοι σε μια τρομερή μοναξιά, ιδιαίτερα αν η πραγματικότητα που μας καθρεφτίζουν απέχει πολύ από τη δική μας εσωτερική πραγματικότητα .

 

Αν είναι έτσι, τότε ίσως αξίζει να αναρωτηθεί κανείς για τη δική του προσωπική συμμετοχή στην «κόλαση» που ζει. Αν η «κόλαση είναι οι άλλοι», αυτό συμβαίνει γιατί από ένα σημείο κι έπειτα εμείς το επιτρέπουμε να να είναι έτσι- έχουμε επιτρέψει στους άλλους να διαμορφώνουν την πραγματικότητά μας. Η αυτοπραγμάτωσή μας, σε αυτή την περίπτωση, εξαρτάται από την έγκριση των άλλων. Έχουμε χαθεί μέσα σε ένα παιχνίδι του αντικατοπτρισμού- που δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση. Προβάλλουμε την εικόνα που οι άλλοι θα ήθελαν να δουν, έτσι ώστε να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες τους και να κερδίσουμε την αποδοχή τους με κίνδυνο να απομακρυνόμαστε όλο και περισσότερο από τη δική μας πραγματικότητα.

 

Εκείνο που είναι καθοριστικό δεν είναι το ίδιο το παιχνίδι του αντικατοπτρισμού, (μιας και αυτό είναι αδύνατο να αποφευχθεί εφόσον συμβιώνουμε με άλλους ανθρώπους) αλλά ο βαθμός στον οποίο παίζουμε αυτό το παιχνίδι μαζί με την επίγνωση ότι δεν πρόκειται παρά για μια ψευδαίσθηση.

 

H αντανάκλαση του εαυτού μας στη ματιά των άλλων δεν εγγυάται ένα ακριβές είδωλο του εαυτού μας γιατί το τι πιστεύουν για εμάς και το τι προσδοκούν από εμάς διαστρεβλώνεται από τα δικά τους βιώματα και πεποιθήσεις, τις δικές τους επιθυμίες και ανάγκες, συχνά τελείως διαφορετικές από τις δικές μας.

 

Οι σκέψεις τους είναι οι δικές τους σκέψεις και άρα το τι σημαίνει επιτυχία ή αποτυχία θα πρέπει να παραμένει στο δικό τους μυαλό- το μυαλό των άλλων και όχι το δικό μας, ενώ πολύ σημαντικό είναι να μην γίνουμε εμείς οι άλλοι- εκείνοι δηλαδή που ορίζουν την ύπαρξή τους- το δικό τους παράδεισο ή κόλαση- από τις αντιλαμβανόμενες προσδοκίες και την αναγνώριση των άλλων ανθρώπων.

 

Με αυτήν έννοια, η κόλαση δεν είναι η άλλοι- ίσως όμως κόλαση είναι το «να γίνεσαι οι άλλοι» που σημαίνει ότι ίσως ο παράδεισος είναι…. «να είσαι ο εαυτός σου».

 

Leave us a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η ολική, μερική ή περιληπτική αναπαραγωγή και μετάδοση έστω μιας σελίδας του παρόντος site, κατά παράφραση ή διασκευή με οποιονδήποτε τρόπο (Ν 2121/93 αρθ.51)
created by eight8.